Siêu âm đánh giá sự rối loạn tăng trưởng của thai nhi

Thai nhi kém phát triển trong tử cung là một trong những vấn đề thách thức đối với các bác sĩ sản khoa. Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn, giúp đánh giá sự rối loạn tăng trưởng của thai nhi chính xác và nhanh chóng.

1. Rối loạn tăng trưởng của thai nhi

Thai nhi kém phát triển trong tử cung hoặc hạn chế tăng trưởng trong tử cung là tình trạng thiếu dinh dưỡng xảy ra cho thai từ khi còn trong bào thai. Nếu không được can thiệp đúng lúc thai nhi có nguy cơ tử vong hoặc làm trẻ kém phát triển trí tuệ sau này.

Rối loạn tăng trưởng của thai nhi là tình trạng thai chậm phát triển trong tử cung, khi cân nặng thai dưới bách phân vị thứ 10 theo tuổi thai trên siêu âm. Những nguyên nhân dẫn tới tình trạng tăng trưởng rối loạn của thai nhi bao gồm:

  • Nguyên nhân từ thai phụ: Mắc các bệnh lý nội khoa như thận, tim mạch, huyết học, nội tiết,… Hay hội chứng kháng phospholipid, nghiện rượu, hút thuốc, thiếu hụt dinh dưỡng,…
  • Nguyên nhân từ phần phụ của thai: Bệnh lý từ dây rốn, bánh nhau,…
  • Nguyên nhân từ thai nhi: Rối loạn di truyền, nhiễm trùng bào thai, đa thai,…

2. Tầm soát rối loạn tăng trưởng ở thai nhi

Để tầm soát sự rối loạn tăng trưởng của thai nhi thì cần dựa trên bệnh sử, các dữ liệu sinh trắc học và hóa sinh.

  • Tiền căn rối loạn tăng trưởng là một trong những yếu tố quan trọng đối với thai phụ, đề ra nguy cơ cao gấp 2- 3 lần;
  • Chiều cao tử cung của người mẹ cần được đo trong mỗi lần thăm khám. Bề cao tử cung thường xấp xỉ với số tuần thai sau tuần thứ 20 của thai kỳ;
  • Độ tăng trưởng và kích thước của thai nhi được đánh giá bằng các thông số thai trên siêu âm;
  • Nồng độ AFP trong huyết thanh mẹ là dấu chỉ điểm sinh hóa thích hợp. Khi chỉ số xét nghiệm AFP tăng cao sẽ làm gia tăng nguy cơ rối loạn tăng trưởng ở thai nhi gấp 5- 10 lần.

Rối loạn tăng trưởng của thai nhi

3. Siêu âm đánh giá rối loạn tăng trưởng của thai nhi

3.1 Siêu âm đo kích thước thai

Siêu âm thai đo kích thước và trọng lượng thai nhi và các biểu hiện lâm sàng có thể đánh giá và xử trí thai kém phát triển. Qua những lần siêu âm, bác sĩ sẽ vẽ được một biểu đồ phát triển của các trị số đó và chẩn đoán được những bất thường, nguy cơ rối loạn tăng trưởng của thai nhi.

2.1.1 Chiều dài đầu mông

Đo chiều dài đầu mông đúng chuẩn nhất là từ tuần thứ 6 và 12 của thai kỳ. Sai số tối đa của một tuổi thai nào đó là ± 5 ngày trong 95 % những trường hợp. Nếu chiều dài đầu mông rơi ra ngoài số lượng giới hạn thông thường, phải hoài nghi có không bình thường nhiễm sắc thể hoặc có rối loạn về hình thái .

2.1.2 Đường kính lưỡng đỉnh

Đường kính lưỡng đỉnh đo được từ tuần thứ 9 đến tuần thứ 11 của thai kỳ. Trong quá trình siêu âm cần lưu ý mặt cắt đúng tiêu chuẩn phải ngang qua đồi thị. Vì nếu mặt cắt thấp hơn đi qua cuống não sẽ dẫn tới tình trạng tuổi thai nhỏ hơn tuổi thật.

Sau tuần thứ 14 đến 28 của thai kỳ, đường kính lưỡng đỉnh sẽ không chính xác do những biến đổi về hình dạng gây ra bởi rối loạn tăng trưởng, sẽ ảnh hưởng nhiều lên kích thước của hộp sọ làm cho sai số tăng thêm. Nếu hộp sọ không có hình dáng bình thường không nên sử dụng số đo đường kính lưỡng đỉnh mà nên sử dụng chu vi vòng đầu.

Xác định rõ tuổi thai và độ phát triển của thai nhi qua hai số đo cách nhau 15 ngày. Chia thai kém phát triển trong tử cung ra các loại như sau:

  • Từng phần kém phát triển không đối xứng: Xuất hiện ở cuối thai kỳ. Các chỉ số như chiều dài xương đùi, chu vi vòng đầu bình thường hoặc gần như bình thường. Trong trường hợp thai gầy đi, tốc độ phát triển nằm ngang và chu vi vòng bụng nhỏ hơn bình thường: Thai nhi cần được theo dõi những dấu hiệu, triệu chứng suy giảm chức năng của các cơ quan, để có thể can thiệp kịp thời. Đây là trường hợp hay gặp trong những thai kỳ có suy giảm lượng máu tưới thai.
  • Toàn phần kém phát triển: Xuất hiện sớm và có liên quan đến sự giảm số lượng tế bào thai. Thai nhi bình thường sẽ có vóc dáng nhỏ do chương trình di truyền đã qui định. Các số đo đường kính lưỡng đỉnh, chu vi vòng bụng và chiều dài xương đùi đều nhỏ dưới bách phân vị thứ 10. Cùng với đó, tốc độ phát triển với đường cong biểu diễn bình thường.

2.2 Siêu âm Doppler

Siêu âm Doppler hay gọi là siêu âm màu, là một kỹ thuật chẩn đoán hàng đầu được ứng dụng khá rộng rãi hiện nay. Kỹ thuật siêu âm Doppler sử dụng sóng liên tục để phát hiện ra hướng và vận tốc của dòng chảy bên trong cơ thể. Vì vậy, trong sản khoa siêu âm Doppler thai giúp thăm khám, chẩn đoán và đánh giá sức khỏe của thai nhi, có tác dụng đo dòng chuyển động của các mạch máu, khảo sát tim thai và một vài chức năng khác mà những kỹ thuật siêu âm thai thông thường không thực hiện được. Siêu âm Doppler giúp đo được chỉ số trở kháng của động mạch rốn, động mạch não giữa ở thai nhi, và động mạch tử cung ở thai phụ.

2.2.1 Động mạch não giữa và ống tĩnh mạch

Siêu âm doppler động mạch não giữa và ống tĩnh mạch nhằm mục đích khảo sát dòng màu. Tim và não được cung ứng máu giàu oxy và dinh dưỡng là ống tĩnh mạch. Tình trạng tái phân phối dòng máu giàu oxy từ tĩnh mạch rốn về ống tĩnh mạch Open khi thiếu máu và nhiễm toan trầm trọng .

Siêu âm doppler thai có chức năng kiểm tra chất dinh dưỡng và lưu lượng oxy cần thiết, điều này những siêu âm thai thông thường không thể thực hiện được. Có thể tiến hành siêu âm doppler trong 3 tháng cuối của thai kỳ, hoặc khám thai định kỳ theo yêu cầu của bác sĩ, nhằm đánh giá và đảm bảo để thai nhi được phát triển một cách toàn diện.

2.2.2 Siêu âm Doppler động mạch tử cung

Động mạch tử cung đóng vai trò rất quan trọng, có chức năng dẫn máu đến tử cung của thai phụ để cung cấp oxy và chất dinh dưỡng đến cho thai nhi phát triển khỏe mạnh bên trong bụng mẹ. Vì vậy, siêu âm Doppler động mạch tử cung sẽ giúp bác sĩ kiểm tra lượng máu cung cấp cho nhau thai. Nếu nhau thai không được nhận đủ lượng máu cần thiết, có nghĩa là thai nhi cũng không thể nhận đủ oxy và các chất dinh dưỡng thông qua dây rốn.

Siêu âm Doppler động mạch tử cung chỉ vận dụng ở những thai phụ có giải phẫu tử cung thông thường, và không có có dị tật bẩm sinh ở tử cung, hoàn toàn có thể được triển khai bằng đầu dò qua ngã thành bụng hoặc ngã âm đạo .

2.2.3 Siêu âm Doppler động mạch rốn

Dây rốn là cầu nối từ mẹ sang con nhằm mục đích cung ứng oxy và những chất dinh dưỡng. Siêu âm doppler động mạch rốn nhằm mục đích kiểm tra dòng chảy của máu từ nhau thai đến rốn. Những trường hợp được chỉ định chiêu thức siêu âm Doppler động mạch rốn gồm có :

  • Thai nhi chậm tăng trưởng, khác với thai nhỏ so với tuổi thai;
  • Thai nhi bị ảnh hưởng bởi các kháng thể Rh trong máu không tương thích;
  • Thai phụ mang đa thai, sinh đôi cùng trứng, có chỉ số BMI quá cao hoặc quá thấp, hoặc mắc các bệnh mãn tính khác như: tăng huyết áp, đái tháo đường,…
  • Thai phụ có tiền sử sinh con nhẹ cân, sảy thai ở giai đoạn muộn, hoặc trẻ sơ sinh tử vong ngay sau sinh.

siêu âm

3. Hướng chẩn đoán rối loạn tăng trưởng của thai nhi

Để chẩn đoán rối loạn tăng trưởng ở thai nhi cần dựa trên những biến hóa của những tín hiệu lâm sàng và cận lâm sàng. Ngoài ra, mức độ trầm trọng của thai kém tăng trưởng qua hiệu quả siêu âm và Doppler xảy ra 2 trường hợp :

  • Nếu thai phụ không có tiền căn bệnh lý: Thai kỳ diễn tiến bình thường. khám thấy thai nhi có kích thước và trọng lượng nhỏ hơn tuổi thai thì có khả năng tính tuổi thai sai hoặc thai nhỏ do di truyền, trước khi có chẩn đoán rối loạn tăng trưởng trong tử cung.
  • Thai phụ có mắc một bệnh lý mạn tính từ trước khi có thai: Ví dụ như cao huyết áp mãn tính, bệnh lý mạch máu thận, đái tháo đường hoặc có thể là một biến chứng của thai kỳ như nhiễm trùng, chảy máu tái phát trong 2 tam cá nguyệt cuối, đa thai. Hoặc có thể là do một yếu tố tiền căn hay môi trường như thai phụ hút thuốc, nghiện ma túy, suy dinh dưỡng,… đã từng sinh con mắc rối loạn tăng trưởng, hay thai chết trong chuyển dạ không do sinh khó. Những đối tượng trên cần thực hiện tầm soát bằng siêu âm Doppler động mạch tử cung, động mạch rốn hay động mạch não giữa vào tuần lễ thứ 18-22. Siêu âm đánh giá sự phát triển của thai từ cuối 3 tháng giữa và đầu 3 tháng cuối của thai kỳ và lặp lại sau 2 tuần.

Tóm lại, siêu âm đánh giá sự rối loạn tăng trưởng của thai nhi là biện pháp chẩn đoán an toàn, không xâm lấn. Siêu âm doppler không những giúp cho thai phụ phòng ngừa được các biến chứng sản khoa, mà còn đánh giá sự phát triển của thai nhi trong bụng mẹ, ngăn ngừa nguy cơ dị dạng, chết chu sinh,… Vì vậy, thai phụ cần đi khám thai định kỳ và khi có những dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, 3 tháng giữa thai kỳ là thời kỳ phát triển mạnh của thai nhi. Thai phụ cần:

  • Tầm soát dị tật thai nhi toàn diện bằng kỹ thuật siêu âm 4D vượt trội.
  • Tầm soát tiểu đường thai kỳ, tránh gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và bé.
  • Kiểm soát cân nặng của mẹ hợp lý để đánh giá tình trạng sức khỏe của thai phụ và sự phát triển của thai nhi.
  • Hiểu rõ dấu hiệu dọa sinh sớm (đặc biệt ở những người mang đa thai hoặc có tiền sử sảy thai, sinh non) để được điều trị giữ thai kịp thời.

Để bảo vệ mẹ và bé trong suốt thai kỳ, Vinmec cung cấp dịch vụ Thai sản trọn gói giúp theo dõi tình trạng sức khỏe của mẹ và bé toàn diện, khám thai định kỳ với các bác sĩ Sản khoa hàng đầu, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm, tầm soát quan trọng cho sản phụ, tư vấn và can thiệp kịp thời khi phát hiện những bất thường trong sức khỏe của mẹ và bé.

Mọi thông tin chi tiết cụ thể về những gói thai sản trọn gói, Khách hàng vui vẻ liên hệ đến những bệnh viện, phòng khám thuộc mạng lưới hệ thống y tế Vinmec trên toàn nước .

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số hoặc đăng ký lịch trực tuyến TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn!

Bài viết liên quan